Door Vincent K.L. Chang
“Hoe Lang is een Chinees.” Zonder vraagteken natuurlijk, want het is geen vraag. Kwaad heb ik nooit gezien in dit woordgrapje. Meer moeite had ik met de juf van mijn zoontje in groep 4, toen zij op zijn verjaardag de klas voorging met Hanky Panky Shanghai. Mijn vrouw – met Leids-Brabantse roots – maakte er in een brief aan de schooldirecteur korte metten mee.
Wie is een Chinees? Daar plaats ik wél een vraagteken bij. Ik ben docent Chinastudies in Leiden. Mijn achternaam is Chang en mijn vader kwam op éénjarige leeftijd uit China: de jongste van vier kinderen in een gezin dat in 1945 vanuit de oorlogshoofdstad Chongqing naar Europa reisde. Maar mijn moeder is Hongaarse, en samen met mijn broer had ik een behoorlijk Hollandse jeugd in een jaren‑’70‑nieuwbouwwijk. Annemaria Koekoek, fluoriserende Doe Maar‑buttons, stamppot op tafel, en juichend de straat op toen Oranje de finale won. Een enkele keer werd ik “poepchinees” genoemd, door een ander migrantenkind. Of “pinda” – maar dat begreep ik niet eens, evenmin als de meeste klasgenootjes.
Mijn verbazing was dan ook groot toen ik vorige maand in Belgrado een uitnodiging in mijn mailbox aantrof om een gastcolumn te schrijven over mijn Chinese identiteit. “Niet om stereotypen te bevestigen, maar om verschillende culturen te vieren en te leren kennen.” Mijn eerste gedachte: dit is een misverstand; het is niet voor mij. Nooit heb ik mij onderdeel gevoeld van de Chinese gemeenschap. Tijdens de workshop die wij die dag in Belgrado organiseerden – toevallig over Chinese migratie en transnationale identiteit – hadden we bovendien vastgesteld dat je helemaal niet kunt spreken van de Chinese gemeenschap: daarvoor is zij veel te divers en uitgewaaierd.
Die avond op het terras met mijn Servisch‑Nederlandse collega, bij een portie ćevapčići en een goed glas wijn, begon ik te twijfelen. Was ik misschien tóch Chinees? Volgens de definitie van het Centraal Bureau voor de Statistiek bleek het weinig te schelen. Was mijn moeder in Nederland geboren, en niet in Boedapest, dan had ik mijzelf “tweede generatie” Chinese Nederlander mogen noemen. Daarentegen geldt iemand die in een Chinees gezin in Maleisië wordt geboren, zijn leven lang Chinees spreekt en eet, en op zijn oude dag in Chinatown Den Haag neerstrijkt, níet als Chinees. Hoe willekeurig is dan zo’n label? Wat worden we er wijzer van?
Het kwartje viel pas toen ik, terug uit Belgrado, bij mijn moeder aan de gekookte piepers zat. Ik vertelde haar over de vergissing die misschien geen vergissing was. Ma: “Je kunt toch zelf beslissen of je die column schrijft? Je bent zo Chinees als je zelf wilt.” Dat was diezelfde Hongaarse moeder die mij twintig jaar eerder had gezegd: waarom ga je niet naar China? Ze kon toen niet bevroeden dat ik een glansrijke loopbaan in de Amsterdamse advocatuur vaarwel zou zeggen, Mandarijn zou gaan leren in Peking, en
mijn eerste kind geboren zou worden in mijn vaders geboortestad Chongqing. Bijzonder toch, voor een tweede generatie Nederlandse Hongaar.
De uitnodiging heeft mij aan het denken gezet. Mag ik het over een paar jaar nog eens proberen? Want misschien is identiteit een ontdekkingsreis, zonder duidelijk begin of einde. In de tram naar huis herinnerde ik mij ineens dat ik in mijn studententijd ooit de bijnaam “de Sjachnees” kreeg. Dat die naam even beklijfde had meer te maken met mijn ochtendgemoed destijds dan met mijn Chinese roots, die in diepe sluimerstand lagen. Overigens ergerde ik mij nooit aan die bijnaam. Net zomin als het mij nu stoort dat veel Chinezen mijn voornaam als “Vicent” schrijven. Want waarom al die medeklinkers? Een beetje Chinees heeft die helemaal niet nodig.
De ingekorte versie van deze column verscheen eerder in het Financieele Dagblad: https://fd.nl/samenleving/1605877/huisje-boompje-chineesje
Over de auteur
Vincent K.L. Chang is universitair docent Modern China aan de Universiteit Leiden en voormalig advocaat bij Freshfields, in Amsterdam. Hij is geboren en getogen in Nederland, maar woonde, studeerde en werkte jarenlang in China.
